Yetişkinlere Uygun Kelime Ezberleme Yöntemi
Kelime çalışmak deyince çoğumuzun aklına aynı şey gelir: bir liste, solda İngilizcesi, sağda Türkçesi, üstünü kapatarak tekrar. Bu yöntemi okulda öğrendik ve sınavlarda işe yaradı.
Yetişkin bir öğrende aynı yöntem genellikle çalışmaz. Sebebi hafızanın zayıflaması değil. Sorun, kelimenin hangi bağlamda kaydedildiği ve nerede geri çağrılmaya çalışıldığı arasındaki uyumsuzluk. Liste hâlinde öğrenilen kelime, liste hâlinde sorulunca hatırlanır; konuşmanın ortasında hatırlanmaz.
Neden liste ezberi konuşmaya dönüşmüyor
Üç mekanizma var.
Geri çağırma ipucu farklı. Listede ipucunuz Türkçe karşılıktır. Konuşurken ise ipucu bir durumdur — anlatmak istediğiniz bir olay, bir duygu, bir nesne. Farklı ipucuyla kaydedilen bilgi, farklı ipucuyla kolay bulunmaz.
Tanımak ile üretmek ayrı beceriler. Bir kelimeyi okuduğunuzda anlamak (pasif bilgi) ile cümle kurarken kendiliğinden kullanmak (aktif bilgi) arasında büyük bir fark vardır. Liste ezberi pasif tarafı büyütür, aktif tarafı büyütmez.
Duygusal iz yok. Yetişkin hafızası, anlamlı ve kişisel olanı daha iyi tutar. "Kalabalık" kelimesini listede görmekle, gerçekten kalabalık bir yerde sıkışmışken öğretmeninize anlatmaya çalışırken öğrenmek aynı şey değildir.
Ne yapmalı: dört ilke
1. Kelimeyi tek başına değil, taşıyıcı cümleyle kaydedin
Deftere *reliable = güvenilir* yazmak yerine, kendi hayatınızdan bir cümle yazın: *Our supplier isn't reliable, so we keep extra stock.* Cümle kişiselse daha da iyi olur.
Bu, kelime başına yazma süresini uzatır. Ama otuz kelimeyi listelemektense on kelimeyi cümleyle kaydetmek, konuşabildiğiniz kelime sayısı açısından çok daha verimlidir.
2. Aynı gün üç kez kullanın
Yeni bir kelimeyi öğrendiğiniz gün, üç farklı yerde kullanmayı hedefleyin: bir sonraki derste, gün sonu özetinde ve yazılı bir notta. Bu üç kullanım, kelimeyi pasiften aktife taşır.
Birebir ders bu açıdan çok elverişlidir: öğretmeninize "bugün öğrendiğim şu beş kelimeyi kullanmam gereken bir konu açar mısın" diyebilirsiniz.
3. Tekrar aralığını genişleterek gidin
| Tekrar | Ne zaman | Amaç |
|---|---|---|
| 1 | Aynı gün akşam | Günün notunu düzenlemek |
| 2 | Ertesi gün | En hızlı kayıp burada olur |
| 3 | 3. gün | Kısa kontrol |
| 4 | 1 hafta sonra | Orta vadeli sabitleme |
| 5 | 1 ay sonra | Uzun vadeye geçiş |
Bu aralıklara uyulmadığında, öğrenilen kelimelerin önemli bir kısmı birkaç gün içinde kaybolur. Uygulama kullanmak istiyorsanız aralıklı tekrar özelliği olan bir program seçin; kâğıt deftere sadık kalacaksanız, sayfanın kenarına tekrar tarihlerini yazın.
4. Kelimeyi kendi alanınızdan seçin
Genel kelime listeleri, bir mühendisin de bir öğretmenin de bir satıcının da işine yarayacak şekilde hazırlanır — yani kimsenin tam işine yaramaz.
Kendi sektörünüzden, kendi günlük hayatınızdan gelen kelimeler iki avantaj taşır: sık karşılaşırsınız (doğal tekrar) ve kullanacak yeriniz vardır (aktif hâle gelir). Haftada otuz kelime hedefliyorsanız, bunun en az yirmisi kendi alanınızdan olsun.
Neyi bırakmalı
- Uzun listeler. Günde elli kelime hedefi, ikinci haftada terk edilir.
- Yalnızca Türkçe karşılık yazmak. Karşılık gerekli ama tek başına yetersiz.
- Bilmediğiniz her kelimeyi not almak. Okuduğunuz metinde geçen her yabancı kelimeyi yazmak, defterinizi bir daha bakmayacağınız bir arşive çevirir. Seçici olun: kullanacağınız kelimeleri alın.
- Aynı gün içinde çok fazla yeni bilgi. Zihin belirli bir doygunluktan sonra kaydetmeyi bırakır.
Bir ay sonunda ne olmalı
Doğru kurulmuş bir kelime düzeninin ay sonundaki çıktısı şu olmalı: elinizde, hepsi kendi cümlelerinizden oluşan, kendi alanınıza ait, tekrar tarihleri işaretlenmiş bir defter. Bu defter, dönüşten sonra da kullanabileceğiniz tek gerçek malzemedir — dönüşte İngilizceyi korumak yazımızda bunun nasıl kullanılacağını anlattık.
İlerlemenin durduğunu hissediyorsanız kelime tarafı sık rastlanan bir tıkanma noktasıdır; seviye atlayamıyorsanız ne yapmalı yazımızdaki kontrol listesine de bakabilirsiniz.
Kapanış
Yetişkin bir öğrenci için kelime öğrenmenin özeti şu: daha az kelime, daha çok bağlam, daha düzenli tekrar, daha kişisel seçim. Liste ezberi kötü bir yöntem değil — sadece sizin ihtiyacınız olan şeyi ölçmüyor.
Clark'ta kendi alanınıza uygun bir ders içeriği kurgulamak için devlet ruhsatlı CAESA okullarını inceleyebilir, sorularınız için bize ulaşabilirsiniz.